مطالعات جمعیتی

وبلاگی در زمینه جمعیت شناسی، آمار و روشهای تحقیق و دیگر زمینه های مرتبط (09388149658)

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: سایت خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) http://www.irna.ir/fa/News/81329276/

 

تهران-ایرنا-جمعیت شناسان کشور بر این باورند که اجرا شدن دقیق و نه گزینشی سیاست های کلی جمعیت که چند ماه پیش از طرف رهبر معظم انقلاب و پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام ابلاغ شد، می تواند همزمان دغدغه های کمی و کیفی درباره ی جمعیت را برطرف کند.

 

موضوع «جمعیت» و «سیاست های جمعیتی» برای دومین بار است که در کشور مطرح می شود. بار نخست به حدود 30 سال قبل بازمی گردد. زمانی که نرخ رشد جمعیت کشور به بیش از 4 درصد رسید و سیاستگذاران تصمیم به اجرای روش های کنترل جمعیت گرفتند. اینک برای دومین بار، سخن از سیاست های جمعیتی است؛ اما این بار پس از کاهش آهنگ رشد جمعیت به حدود 1.5 درصد و نگرانی از پیری جمعیت، با توقف کامل سیاست کنترل جمعیت، رشد موالید و افزایش فرزندآوری در دستور کار قرار گرفته است.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه چهارم آذر 1393ساعت 19:40  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: سایت دموگرافی http://www.demography.ir/

«الزامات سیاستی گذار در ساختار سنّی جمعیّت ایران: چالش‌ها و فرصت‌ها» عنوان سخنرانی‌ای است که روز چهارشنبه پنجم آذر 1393 از ساعت 10 تا 12 در دانشکده‌ی روان‌شناسی و علوم تربیّتیدانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج توسّط دکتر حاتم حسینیارائه خواهد شد. سخنران با در نظر گرفتن این واقعیّت که جمعیّت ابعاد گوناگونی دارد، توجّه به حجم و رشد جمعیّت را اگرچه مهم، امّا مهم‌تر از آن را ترکیب سنّی جمعیّت می‌داند. حسینی با بحث درباره‌ی تغییرات جمعیّت‌‌شناختی گسترده‌ای که در جمعیّت ایران در طول چند دهه‌ی گذشته صورت گرفته استدلال می‌کند که در بستر این تغییرات ساختمان سنّی جمعیّت کشور دستخوش تحوّل شده و الزامات بسیاری برای سیاست‌گذاری اقتصادی ـ اجتماعی در کشور به وجود آورده است. در این گفتار با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی، ضمن بررسی روندهای گذشته، وضعیّت کنونی ساختار جمعیّت ایران و چشم‌انداز آینده‌ی آن به تصویر کشیده می‌شود. در ادامه، با برشمردن دستاوردهای برنامه‌ی تنظیم خانواده، به بحث درباره‌ی چالش‌هایی می‌پردازد که برنامه‌ی تنظیم خانواده به روی جمعیّت زنان واقع در سنین تولید مثل و به طور کلّی، دستگاه برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری به ویژه در حوزه‌ی سلامت مادران گشوده است. نتایج این بررسی نشان می‌دهد که امروزه جمعیّت ایران در آستانه‌ی ورود به دوره‌ی سوّم گذار جمعیّت‌شناختی می‌باشد. سالخوردگی جمعیّت پدیده‌ای گریزناپذیر در آینده‌ی ایران خواهد بود. تجربه‌ی گذار و تغییرات ساختار سنّی تا به امروز، فرصت‌هایی به روی جمعیّت ایران گشوده که چنان‌چه سیاست‌هایی مناسب برای مدیریّت و هدایت آن اتّخاذ شود می‌تواند زمینه‌ی گذار موفّق به سالخوردگی و به بیان دیگر پُلی بین پاداش جمعیّت‌شناختی اوّل و دوّم ایجاد نماید. چالش‌های ناشی از اجرای برنامه‌ی تنظیم خانواده در طول دو دهه‌ی گذشته، از طرفی، بازنگری در سیاست‌های جمعیّتی و اتّخاذ یک برنامه‌ی عمل به منظور جلوگیری از استمرار کاهش باروری را ضروری می‌سازد. از سوی دیگر، ارایه‌ی خدمات بهداشت بارداری را با کیفیّت بالاتر و بهتر به واقعیّتی ضروری و اجتناب‌ناپذیر در شرایط کنونی جامعه‌ی ایران تبدیل کرده است. برای دسترسی به فایل پی دی اف اسلایدهایی که در این جلسه ارائه خواهد شد، این‌جا کلیک کنید.

+ نوشته شده در  سه شنبه چهارم آذر 1393ساعت 19:32  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: سایت خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) http://www.irna.ir/fa/News/81352641/

تهران - ایرنا - رئیس مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور گفت: هم اکنون حدود یک میلیارد و 600 میلیون نفر یا حدود 25 درصد جمعیت دنیا را مسلمانان تشکیل می دهند که این روند در آینده همچنان ادامه خواهد یافت.

محمد جلال عباسی شوازی روز شنبه در گفت و گو با خبرنگار اقتصادی ایرنا، هدف از تشکیل سمینار بین المللی 'پویایی جمعیت در کشورهای مسلمان' را بهره گیری از نظرات و دیدگاه های اساتید و پژوهشگران داخلی و خارجی جهت شناخت تحولات جمعیتی در کشورهای مسلمان عنوان کرد.

ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه چهارم آذر 1393ساعت 19:23  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: سایت جمعیت شناسی ایران  http://www.paiassoc.ir

نشست ماهانه‌ی انجمن جمعیّت‌شناسی ایران، روز شنبه اوّل آذر 1393 در محلّ سالن جلسات انجمن جامعه‌شناسی ایران در دانشکده‌ی علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد. در این نشست، دکتر یعقوب فروتن استدیار جمعیّت‌شناسی دانشگاه مازندران به ارائه‌ی سخنرانی با عنوان «جمعیّت‌شناسی سیاسی: نقش تغییرات جمعیّتی در سیاست ملّی و امنیّت بین‌الملیی» پرداختند. این سمینار به بررسی مناسبات بین جمعیّت و سیاست می‌پردازد و هدف اصلی آن نیز این است تا زمینه‌های مناسب‌تری را برای تثبیت و توسعه‌ی هرچه بیش‌تر دانش جمعیّت‌شناسی سیاسی فراهم آورد. دانش جمعیّت‌شناسی سیاسی (Political Demography) که به بررسی و مطالعه‌ی روابط متقابل بین ترکیب و تحوّلات جمعیّتی از یکسو و موضوعات مرتبط با سیاست و امنیّت و حکومت از سوی دیگر می‌پردازد، مستلزم همکاری‌های علمی و تحقیقاتی تنگاتنگ بین جمعیّت‌شناسان و اندیشمندان علوم سیاسی است. علی‌رغم ضرورت و اهمیّت فراوان این همکاری‌های علمی بین‌رشته‌ای و درهم‌تنیدگی جمعیّت و سیاست در عرصه‌های محلّی، ملّی، منطقه‌ای و بین‌المللی، روبرت پاتنام رئیس انجمن علوم سیاسی ایالات متّحده به صراحت اذعان نموده است که نقش روندهای جمعیّت‌شناختی در مطالعات علوم سیاسی به‌طور قابل توجّهی نادیده گرفته شده است. درعین حال، در سال‌های اخیر اندیشمندان علوم سیاسی و سیاستمداران در بسیاری از نقاط جهان از جمله در ایران معاصر به‌طور فزاینده‌ای به جمعیّت و تحوّلات جمعیّت‌شناختی توجّه می‌کنند که علاوه بر انگیزه‌های اقتصادی اجتماعی، عمدتا ناشی از پیامدهای سیاسی و امنیّتی مرتبط با روند چشم‌گیر و بی‌سابقه‌ی تحوّلات جمعیّت‌شناختی جهان در سال‌های آینده می‌باشد. جک گلدستون (Jack A. Goldstone) که به‌ عنوان پدر بنیانگذار جمعیّت‌شناسی سیاسی نامیده می‌شود (کافمن و تافت 2012)، به نمونه‌هایی از این تحوّلات بی‌سابقه اشاره می‌کند: افزایش بیش از حدّ سالخوردگی جمعیّت، چرخش جمعیّت جهان به سوی جمعیّت عمدتاً شهرنشین، کاهش نیروی کار در جهان صنعتی، چرخش مراکز اصلی اقتصادی جهان از جوامع صنعتی پیشرفته به سوی جهان سوّم، رشد چشم‌گیر جمعیّت جهان سوّم به‌طوریکه 90 درصد جمعیّت زیر 15 سال جهان را در خود جای خواهد داد.

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه چهارم آذر 1393ساعت 19:18  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

رهبر معظّم انقلاب اسلامی سیاست‌های کلّی «جمعیّت» را که بر اساس بند یک اصل 110 قانون اساسی و پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام تعیین شده است، ابلاغ کردند. به گزارش پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر مقام معظّم رهبری، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظّم انقلاب اسلامی سیاست‌های کلّی «جمعیّت» را که براساس بند یک اصل 110 قانون اساسی و پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام تعیین شده است، ابلاغ کردند. متن ابلاغیه‌ی رهبر انقلاب به رؤسای قوای سه گانه و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام به شرح زیر است:


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه چهارم آذر 1393ساعت 19:13  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

نوشته شده توسط: رضا نوبخت، جهت ارایه در کلاس دکتری جمعیت شناسی

اندازه گیری غیر مستقیم مهاجرت:

روش شناسی برای اندازه گیری مهاجرت خالص

بطور کلی دو روش غیر مستقیم برای اندازه گیری مهاجرت وجود دارد. روش آمارهای حیاتی و روش نسبت بازماندگی. هر دو روش، روش های باقی مانده هستند و به طور خلاصه آن دسته از تغییرات جمعیتی که بوسیله باروری و مرگ و میر محاسبه نشده را به مهاجرت نسبت می دهند (روش سوم استفاده از آمارهای محل تولد است).مساله مهم روش های غیر مستقیم این است که نمی توانند حرکت به داخل و خارج را از هم تفکیک کرده و جدادگانه محاسبه نمایند. از طرفی در این روشها تفکیک حرکت های محلی و مهاجرتهای بین منطقه ای مورد بحث می باشد. خالص مهاجرت برای تمامی سطوح جغرافیایی معمولا از استانی به استان دیگر محاسبه می شود که در بخش پایانی فصل به آن اشاره می شود.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه سوم آذر 1393ساعت 13:2  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

نوشته شده توسط: رضا نوبخت، جهت ارایه در کلاس دکتری جمعیت شناسی 

مقدمه:

امروزه همه به این واقعیت معترف اند که تئوریها و نظریه های مختلف به ویژه نظریه های مربوط به علوم انسانی و اجتماعی مخلوق و محصول شرایط و اوضاع واحوال محیط خود یا لااقل متاثر از آن هستند. نظریه مالتوس و دیگر نظریات در حوزه جمعیت نیز از این قاعده مستثنی نیست. در اواخر قرن هیجده انگلستان با رشد سریع جمعیت مواجه بود. برآوردهای گریگوری کینگ[1] رقمی نزدیک به 5 میلیون نفر را در سال 1700به دست می داد. نتایج اولین سرشماری در سال 1801 جمعیت این کشور به 9.2 میلیون نفر بالغ گردید (صالحی، 1377). از طرفی در اواخر قرن هیجده جامعه انگلستان مرحله بزرگ مالکی (فتئودالیسم) را پشت سر گذاشته و در راه صنعتی شدن گام بر می داشت. در فرایند توسعه صنعتی و با تشدید مهاجرتهای روستا-شهری روز به روز بر شمار کارگران افزوده می شد. وضع زندگی این کارگران بسیار اسفناک بود، به ویژه که بد شدن محصول در فاصله سالهای 1794 تا 1800 نیز به وخیم تر شدن بیش از پیش وضع آنها کمک کرده بود (کتابی، 1377: 162). از طرف دیگر کشاورزان نیز از شرایط مساعدی برخوردار نبودند زیرا بسیاری از مالکین، زمین های زیر کشت را به مرتع تبدیل کرده که در نتیجه آن بازده خاک از نظر کالری کاهش یافته بود و  انگلستان صادر کننده غله به وارد کننده غله تبدیل شد (حسینی، 1381: 36). در چنین شرایط اجتماعی و اقتصادی آن روز انگلستان، پیت از مردان سیاسی صاحب نام انگلیس بر آن شد تا در سال 1795 میزان اعتباری را که در قانون کمک به فقرا پیش بینی شده بود را افزایش دهد. پیشنهاد پیت مخالفت های زیادی را برانگیخت، یکی از مخالفان او توماس مالتوس بود. دیدگاه ماتوس در این زمینه چنین بود که کمک به فقرا تنها بر تعداد آنها می افزاید در حالیکه برای رسیدن به رفاه تنها باید به تامین موادغذایی بیشتر اندیشید. بنابراین می توان بیان کرد که دیدگاههای سیاسیونی مانند پیت[2] و اندیشمندان اقتصادی همانند گودوین[3] و نیز شرایط اجتماعی و اقتصادی انگلستان، مالتوس را به اندیشیدن در باب جمعیت و ارائه نظراتی در باب افزایش جمعیت، پیامدهای آن و راههای پیشگیری رهنمون کرد. اندیشه های او با موافقت ها و مخالفت هایی در انگلستان وکشورهای دیگر همراه شد که تا امروز نیز ادامه دارد. کلیسای کاتولیک، مارکس، انگلس و سوسیالیست ها از مخالفان اولیه دیدگاههای مالتوس و در مقابل اندیشمندانی همچون شاتو بریان، دومستر، روسی[4] ، وگت و ریکاردو از موافقان دیدگاه و اندیشه های مالتوس بودند. در این مقاله سعی شده تا با بیان مختصری از دیدگاههای مالتوس، انتقادات وارده بر اندیشه های جمعیتی این متفکر بزرگ مورد بررسی و نیز دیدگاههای رهروان او که با عنوان مالتوسین های جدید شناخته می شوند مطرح گردد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه سوم آذر 1393ساعت 12:56  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: سایت همایش http://4c.olgou.ir/index.php?slc_lang=fa

بر اساس اعلام دبیرخانه‌ی مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، چهارمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت: پیشرفت ایران؛ گذشته، حال و آینده روزهای 30 و 31 اردیبهشت 1394 برگزار خواهد شد. هدف از این کنفرانس، بهره‌گيری از ظرفيّت علمی کشور برای پاسخگويی به برخی پرسش‌های بنيادين در حوزه‌ی پيشرفت اسلامی ايرانی و کمک به تکميل بخشی از مدل مفهومی الگوی پيشرفت، رصد فعّاليت‌های علمی در موضوع کنفرانس و دست‌يابی به آخرين يافته‌های پژوهشی، موج آفرينی و جريان‌سازی فکری در حوزه‌ی مباحث پيشرفت و ايجاد بستری مناسب برای پژوهشگران اين عرصه جهت ارائه‌ی نظرات در محيطی عالمانه و نقد و پالايش آن‌ها،‌ فرصت‌سازی برای پژوهشگران جوان به منظور آشنايی با مسائل و موضوعات اساسی حوزه‌ی پيشرفت و ارائه‌ی گزارش از فعّاليت‌های جاری مرکز به جامعه‌ی علمی کشور و همفکری برای گام‌های بعد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه بیست و سوم آبان 1393ساعت 15:46  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

نوشته شده توسط: رضا نوبخت، جهت ارایه در کلاس دکتری جمعیت شناسی

مقدمه:

از مهمترین مقوله های علم جمعیت شناسی، مطالعه زادو ولد و باروری است. زاد و ولد یکی از رویدادهای طبیعی جمعیت و از عناصر مهم رشد جمعیت است. بررسی زاد و ولد و باروری به طور  جداگانه از یکدیگر ممکن نیست ولی واقعیت این است که علل و نتایج آن پدیده همواره یکسان نسیت زیرا اگر ولادت را یک پدیده جمعیتی و زیستی تلقی کنیم بدون تردید باروری تحت اثیر مجموعه ای از عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و جمعیتی قرار می گیرد. بنابراین در تعاریف ارائه شده از باروری[1] و بارآوری[2] در علم جمعیت شناسی تفاوت وجود دارد. رولان پرسا باروری را انجام بچه آوری بوسیله افراد، زوجین،گروهها و یاجمعیت می داند و آن را از بارآوری متمایز می کند که به صورت نظری ظرفیت فیزیولوژیک بچه آوری را نشان می دهد و می تواند با تولید یا عدم تولید بچه همراه باشد. لغت باروری، در مفهوم عام تمامی جنبه های تجدید نسل را در بر می کیرد و معمولاً به سنجش باروری منحصراً از روی زنده متولد شده ها می پردازد (پولارد و دیگران،1380: 128). در سده های گذشته در بحث از جمعیت متناسب و در دیدگاههای اندیشمندانی مانند افلاطون و فلاسفه یونان و بعدها در نزد اندیشمندانی همچون توماس مور[3]، ژان بودن[4] نیز به طور غیر مستقیم موضوع و مسئله باروری مورد توجه بود. با شروع قرن بیستم حوزه های جمعیت شناسی از هم تفکیک شد و مطالعات در این زمینه با سه رویکرد مشخص در حوزه مرگ و میر، باروری و مهاجرت انجام گردید. در مطالعات جدید نقش و تاثیر باروری بدلیل تاثیر بر افزایش جمعیت از همان ابتدا در تئوریها و مباحث جمعیت شناسی دیده شد و به منظور تحلیل رفتارهای باروری، اندیشه ها و چارچوب های تئوریکی شکل گرفت که مطالعات را وارد مرحله جدیدی از تحول نمود. هر کدام از تئوریها از دیدگاه خود به موضوع نگریسته و به تبیین تغییرات باروری پرداخته اند. در این تحقیق سعی خواهد شد، اندیشه ها و تئوریهای مطرح و نیز مدلهای باروری مورد بررسی قرار گیرد. همچنین با استفاده از تئوریهای مورد بحث، تحولات باروری ایران از زمان اولین سرشماری تا سرشماری 90 تبیین و تحلیل می گردد و در نهایت یک جمعبندی از مدلها و تئوری های مورد بحث ارائه گردد.

 

ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه سوم آبان 1393ساعت 23:42  توسط Hossein Zarghami  | 

نوشته شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: خانی، سعید و حسین ضرغامی، 1392، بررسي روند نرخ بيكاري در استان كردستان طي سال هاي 85- 1375 با تاکید بر جوانان، فصلنامه مطالعات جامعه شناختی جوانان، سال چهارم، شماره 11، صص 80-65.

چكيده

در سال هاي اخير، به علت تحولات چشمگير جمعيتي و در نتيجه افزايش جمعيت جوان در كشور ايران و از جمله استان كردستان، تقاضاي كار با افزايش بيش از حدي مواجه بوده و عدم تطبيق اين تقاضاي روز افزون با سياستگزاري ها، منجر به خيل عظيم بيكاران شده است. در مطالعه حاضر، روند نرخ بيكاري استان كردستان در سال هاي 1375 و 1385 با تأكيد بر جوانان مورد بررسي قرار گرفته است. سؤال اصلي پژوهش اين بود كه نرخ بيكاري جمعيت به خصوص جمعيت جوان استان در سال 1385 نسبت به سال 1375 با توجه به متغیرهای مختلف چه روندي داشته است؟ روش مورد استفاده، تحليل ثانويه داده هاي سرشماري مرتبط با فعاليت و اشتغال استان كردستان در سال هاي 1375 و 1385 بوده و وضعيت نرخ بيكاري با استفاده از نرم افزار Excel مورد پردازش قرار گرفت.

نتايج بررسی نشان داد كه شاخص بيكاري از 9 درصد در سال 75 به 2/20 درصد در سال 85 رسيده است. همچنين، نرخ بيكاري در اين سال در تمام گروههاي سني هم در نقاط شهري و هم روستايي و هم بین ميان مردان و هم زنان روندي صعودي داشته و بيش از دو برابر گشته است (البته افزايش نرخ بيكاري در ميان زنان بيش از همه محسوس بود). شاخص بيكاري جوانان نيز به شدت افزايش يافته و از 5/16 درصد به 6/37 درصد رسيده است. در نگاهي ديگر، يافته ها حاكي از نرخ هاي بسيار بالاي بيكاري در ميان افراد باسواد در هر دو دوره بود، اما نرخ بيكاري افراد با سواد در سال 85 نسبت به سال 75، 6/2 برابر گشته و از 7 درصد به 2/18 درصد رسيده است. به نظر مي رسد كه اين وضعيت از يك طرف ناشي از وجود خيل عظيم جمعيت جوان در استان و از طرف ديگر نبود و نقصان زيربناهاي اقتصادي مولد و اشتغالزا باشد. در نهایت با توجه به شرايط مساعد جغرافيايي و موقعيت استراتژيك اين استان، راهكارهايي جهت سياستگزاري ارائه شده است.

واژگان كليدي: نرخ بيكاري، نيروي انساني، میزان اشتغال، ساختار جمعيتي، انتقال جمعيتي، سرشماري، تحليل ثانويه.

+ نوشته شده در  یکشنبه سیزدهم مهر 1393ساعت 11:12  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: روزنامه‌ی آرمان، 26 تیر ماه 1393

رمان-بنفشه رنجی: مباحث جمعيتی هنگامی در جامعه ای داغ می شود که کاهش يا افزايش نامتعادل جمعيت نيازمند سياستهای جمعيتی جديد باشد. در ايران چندی است که نگرانیهايی پيرامون کاهش باروری شکل گرفته است. بدون شک در هر سياست جمعيتی مسائلی نظير عدالت اجتماعی و محيط زيست بايد مورد توجه قرار گيرد چرا که به گفته رئيس انجمن جمعيت شناسی ايران در رشد نامتعادل جمعيتی نمی توان به خوبی نيازهاي يك جامعه رو به توسعه را تامين کرد. محمد ميرزايی، استاد دانشگاه تهران معتقد است از لحاظ ساختار سنی در وضعيت ايد ه آل هستيم، بيش از ۷۰ درصد جمعيت ما در سنين ۱۵ تا ۶۴ ، يعنی سنين بالقوه فعال است و اين همان پنجره جمعيتی و فرصت طلايی جمعيت است.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه سوم مرداد 1393ساعت 1:8  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: سایت انجمن جمعیت شناسی ایران (مجله قدس فروردین 1393) 

نکته‌ای در عرف عام رواج پیدا کرده است و آن تصوّر همسانی از سالخوردگی و پیری فردی بیولوژیک با سالخوردگی جمعیّت است، در حالی‌که سالخوردگی جمعیّت یک واقعیّت آماری است. وقتی در جمعیّتی بیش از 15 درصد آن بالای 65 سال باشد به آن جمعیّت سالخورده می‌گویند. این تعریف بر اساس آمار است، امّا معنی آن این نیست که همه‌ی جمعیّت پیر می‌‌شود. این یک تصوّر غیر واقعی از سالخوردگی جمعیّت است که اسم آن را به اشتباه پیری جمعیّت هم گذاشته‌اند. من خیال همه را راحت کنم که تا نیمه‌ی دوّم قرن 21 میلادی، جمعیّت همه‌ی کشورها سالخورده خواهد شد. این چیزی نیست که فقط مختصّ کشور ما باشد. به لحاظ کلّی، وقتی باروری کم می‌شود، هرم سنّی از پایین جمع و به سمت بالا که می‌رود پهن‌تر می‌شود و نهایتاً به شکل استوانه در می‌آید.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و پنجم تیر 1393ساعت 15:58  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

 منبع: سایت بهارنیوز، تاریخ انتشار: يکشنبه ۲۲ تير ۱۳۹۳ ساعت ۱۴:۴۶

نوشته: جک گلداستون


گروه جامعه: "درحالی که کاهش رشد جمعیت در بسیاری از کشورها و مناطق، خبر خوبی برای آن عده که نگران رشد جمعیت جهان هستند می‌باشد، نگرانی کسانی را که تبعات امنیتی تغییرات جمعیتی را دارند کم نمی کند."

اینطور به نظر می‌رسد که با ورود به قرن جدید، جهان موفق به کنترل رشد جمعیت شده است. ترکیبی از بالا رفتن سطح تحصیلات زنان، پشتیبانی های ملی و بین المللی در زمینه سیاست گذاری برای برنامه ریزی جمعیت، بسط توسعه اقتصادی و نهضت های همسو با تغییرات جمعیت شناختی منجر به پائین رفتن نرخ رشد جمعیت در کل جهان گردیده است.

این امر نه فقط در کشورهای پر جمعیتی مانند چین و هند اتفاق افتاده است، بلکه در دهه گذشته در کشورهای کوچکتر ولی با رشد سریعی همچون عربستان سعودی، کنیا و مالاوی هم نرخ رشد جمعیت به طرز چشمگیری پائین آمده است. با این حال، در حالی که نرخ رشد جمعیت در کل جهان پائین رفته است، این نرخ در بعضی مناطق کماکان بالا است. مشخصا، کشورهای خاور میانه، آسیای جنوب شرقی و افریقای مرکزی وشمالی، رشدی 3 درصدی در سال دارند، این بدین معنی است که جمعیت آنها بعد از 25 سال دو برابر می‌شود. 

بعلاوه، گرچه در اکثر کشورها سرعتنرخ رشد جمعیت کم شده است، رقم مطلق مردمی که به جمعیت جهان اضافه میگردند کم نشده است. تعداد کثیر زنانی که ماحصل موج رشد جمعیتی قبل هستند و اکنون در سنین بچه آوری هستند، در حالی که نرخ رشد بعنوان درصدی از جمعیت موجود پائین است، مطمئنا تعداد متولدین جدید هر سال بالا میرود. مثلا، گرچه نرخ رشد جمعیت چین به 1 درصد نزول کرده است، با اینحال جمعیت چین در 15 سال بعدی بین 10 تا 11 میلیون نفر در هر سال اضافه میگردد. جمعیت جهان در کل، حدودا سالی 80 میلیون نفر بیشتر می‌شود، و یا می‌توان گفت در 12 سال بعد 960 میلیون ( یعنی تقریبا یک هندوستان دیگر ) اضافه می‌شود.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و دوم تیر 1393ساعت 22:23  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

 منبع: سایت خبرگزاری دانشجو، تاریخ انتشار: ۱۳۹۳/۴/۱۸

گروه اجتماعی «خبرگزاری دانشجو»؛ پس از گذشت سه سال از تاکید صریح مقام معظم رهبری بر لزوم توقف سیاست های کنترل جمعیت و انتشار نتیجه پژوهش های علمی جمعیت شناسان در مورد بحران جمعیتی که ممکن است در سال های آینده با آن روبرو شویم، دیگر شکی باقی نمانده که باید فکری به حال افزایش جمعیت کشور کرد.


در این بین، بحث باروری سالم و تنظیم خانواده، مرز باریکی با کنترل جمعیت دارد. عده ای از جمعیت شناسان و متخصصین این امر معتقدند که تنظیم خانواده با کنترل جمعیت یکی نیست.


یکی از کسانی که معتقد به این جریان است، دکتر حاتم حسینی، جمعیت شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سیناست. وی باور دارد که هدف اصلی برنامه تنظیم خانواده ارتقاء سلامت مادران و کودکان، کاهش مرگ‌و‌میرهای مادری، جلوگیری از حاملگی‌های ناخواسته و کمک به رعایت فاصله‌گذاری بین موالید است. یک کشور می‌تواند در شرایطی که سیاست‌های تشویق موالید را به اجرا می‌گذارد، خدمات تنظیم خانواده و بهداشت بارداری را عرضه کند. وی که این امر را حق مسلم مادران می داند، فاصله گذاری بین موالید را بسیار با اهمیت عنوان می کند.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه بیستم تیر 1393ساعت 1:0  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

 منبع: سایت خبرگزاری دانشجو، تاریخ انتشار: ۱۳۹۲/۱۲/۱۴

گروه آزاداندیشی «خبرگزاری دانشجو»، پس از فرمایشات سال گذشته مقام معظم رهبری، مبنی بر اشتباه بودن ادامه سیاست کنترل جمعیت در کشورمان و هشدار ایشان به ایجاد بحران جمعیتی در سال‌های آینده، کارشناسان و صاحب‌ نظران، نظرات متفاوتی در این زمینه ارائه دادند. عده‌ای از کارشناسان به وجود بحران در آینده و اشتباه بودن ادامه سیاست کنترل جمعیت اذعان داشتند و عده ای از صاحب نظران هم هرم جمعیتی ایران را بسیار مناسب دانسته و معتقد بودند که ایران در حال حاضر در بهترین وضعیت نیروی کار  قرار دارد.


برای بررسی بیشتر مصاحبه ای با دکتر محمد جواد محمودی، رئیس مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور و دکتر رسول صادقی، استاد دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران در این باره ترتیب دادیم که به صورت منتظره مکتوب ارائه می‌شود.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه پانزدهم تیر 1393ساعت 21:49  توسط Hossein Zarghami  | 

 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

 منبع: سایت انجمن جمعیت شناسی ایران

دکتر فرجی دانا، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، بر اساس پیشنهاد معاون پژوهشی و فناوری طیّ حکمی دکتر محمّد جلال عباسی شوازی استاد گروه جمعیّت‌شناسی دانشگاه تهران و بنیانگذار و رئیس سابق انجمن جمعیّت آسیا را به عنوان رئیس مؤسّسه‌ی مطالعات جمعیّتی آسیا و اقیانوسیه منصوب نمود. در بخشی از این حکم آمده است: «جناب آقای دکتر محمّدجلال عباسی شوازی، با عنایت به مراتب تعهّد، تخصّص و تجارب جنابعالی و بر اساس پیشنهاد معاون محترم پژوهش و فناوری، به موجب این حکم به سمت رئیس مؤسّسه‌ی مطالعات و مدیریّت جامع و تخصّصی جمعیّت کشور منصوب می‌شوید. انتظار می‌رود با توکّل به خداوند سبحان، مأموریّت و وظایف رییس مؤسّسه را بر پایه‌ی قوانین، سیاست‌ها و در چارچوب برنامه‌ها و جایگاه تشکیلاتی مصوّب در راستای تقویّت پژوهش‌های جمعیّتی در سطح ملّی و بین‌المللی بویژه منطقه‌ی آسیا و اقیانوسیه به منظور تدوین سیاست‌های جمعیّتی پایدار در کشور به انجام رسانید». دکتر عبّاسی شوازی دارای تحصیلات کارشناسی ارشد جمعیّت‌شناسی از دانشگاه تهران و دکتری جمعیّت‌شناسی از دانشگاه ملّی استرالیاست. وی با سابقه‌ی دو دوره مدیریّت گروه جمعیّت‌شناسی دانشگاه تهران در سال 1389 به درجه‌ی استادی جمعیّت‌شناسی در دانشگاه تهران نائل شد. دکتر عبّاسی شوازی علاوه بر تدریس دروس جمعیّت‌شناسی در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری، تحقیقات متعدّدی در حوزه‌ی باروری، خانواده، مهاجرت بین‌المللی و پناهندگان، و سیاست‌های جمعیّتی در ایران انجام داده‌اند که نتایج این تحقیقات به صورت بیش از 90 مقاله، کتاب، و گزارش علمی و تحقیقاتی در سطح ملّی و بین‌المللی به چاپ رسیده است. کتاب مشترک وی با پروفسور پیتر مکدونالد و دکتر میمنت حسینی چاوشی تحت عنوان «تحوّلات باروری در ایران» در سال 2009 به زبان انگلیسی توسّط انتشارات اسپرینگر به چاپ رسید و در سال 1389 به عنوان برنده‌ی جایزه‌ی کتاب سال جمهوری اسلامی ایران برگزیده شد. یکی از فعّالیت‌های علمی دکتر عبّاسی شوازی نهادینه‌کردن رشته‌ی جمعیّت‌شناسی در ایران و در عرصه‌ی بین‌المللی بوده است. وی یکی از اعضای هیأت مؤسّس انجمن جمعیّت‌شناسی ایران است و طیّ سال‌های 1379 تا 1390 به عنوان عضو منتخب هیئت مدیره‌ی این انجمن خدمت نمود و دو دوره نیز دبیری انجمن جمعیّت‌شناسی ایران را بر عهده داشت. همچنین، در سال 1393 نیز به عنوان عضو هیأت مدیره و نایب رئیس انجمن جمعیّت ایران انتخاب شدند. دکتر عبّاسی شوازی، رئیس مؤسّسه‌ی مطالعات جمعیّتی آسیا و اقیانوسیه، یکی از بنیانگذاران انجمن جمعیّت آسیا (APA) است و طیّ سال‌های 2011 و 2012 ریاست این انجمن را بر عهده داشت. وی رئیس پانل علمی جمعیّت‌شناسی پناهندگان اتحادیه‌ی بین‌المللی مطالعات علمی جمعیّت (IUSSP) است، و در هیأت تحریریه‌ی مجلاّت مختلف معتبر ملّی و بین‌المللی عضویّت دارند. به پاس خدمات آموزشی و پژوهشی وی در عرصه‌ی ملّی و بین‌المللی، سازمان ملل در سال 2011 ایشان را به عنوان برنده‌ی جایزه‌ی جمعیّت سازمان ملل متّحد انتخاب نمود. انجمن جمعیّت‌شناسی ایران، این انتصاب شایسته را به جناب آقای دکتر محمّدجلال عبّاسی شوازی و جمعیّت‌شناسان کشور تبریک و تهنیت عرض می‌نماید. مطمئناً مدیریّت اثربخش و توانمند توأم با تجارب برجسته و گرانقدر علمی آقای دکتر عبّاسی شوازی در سطح ملّی و بین‌المللی، موجبات ارتقاء مطالعات و پژوهش‌های جمعیّتی در کشور فراهم خواهد نمود.

+ نوشته شده در  یکشنبه پانزدهم تیر 1393ساعت 21:44  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

 منبع: سایت تابناک، تاریخ انتشار: ۱۶ خرداد ۱۳۹۳

عضو هیات علمی دانشگاه و عضو انجمن جمعیت شناسی ایران با اشاره به اینکه تصویب طرحهای و سیاستگذاریهای شتابزده مانع اجرای سیاستهای کلی جمعیت می شود ، گفت: برای هماهنگی میان دستگاههای مختلف، دولت ، مجلس و مردم ضرورت دارد که سند جامع جمعیت در کشور به تصویب برسد.

محمد جلال عباسی در گفتگو با خبرنگار مهر در خصوص ابلاغ سیاست های کلی جمعیت از سوی مقام معظم رهبری تاکید کرد: طی سالهای گذشته به مسائل جمعیتی به صورت پراکنده و یک جانبه نگاه می شده و صرفا ابعاد خاصی از جمعیت مورد تاکید قرار می گرفته است اما خوشبختانه در سیاست های کلی جمعیت به تمامی جوانب این موضوع توجه شده و چنانچه بخواهیم این سیاست ها موفق باشد باید با توجه به تمامی ابعاد و مسائل مختلف برنامه های اجرایی شدن آن را فراهم کنیم.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و هفتم خرداد 1393ساعت 16:52  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

 منبع: قاسمی اردهایی، علی، رضا نوبخت و حمیده ثوابی (1393)، تجربیّات دوران کودکی و نگرش به شکل گیری خانواده، مقاله ارایه شده در هفتمین همایش انجمن جمعیت شناسی ایران، 31 اردیبهشت و 1 خردادماه 1393. 

چکیده

خانواده به­عنوان بنیادی­ترین نهاد جامعه، امری فرهنگی است که شکل­گیری آن ازطریق کنش­های اجتماعی گذشته و حال اعضای خانواده صورت می­گیرد. تجربیات و شرایط اجتماعی- محیطی دوران کودکی می­تواند قسمتی از نیّات و اولویت­های سن ازدواج، تعداد فرزند، زمان­بندی بین فرزندان و سایر مولفه­های پویایی خانواده به­ویژه برای زنان را تحت تأثیر قرار دهد. با این هدف، در این مقاله سعی شده است نگرش مادرانی با دوران کودکی متفاوت، در زمینه مولفه­های مهم در پویایی خانواده مورد بررسی قرار گیرد. با به­کارگیری روش پیمایش، داده­های لازم از 710 زن همسردار 15 الی 50 ساله ساکن در شهرهای تبریز و اهر که دوران کودکی خود را در چهار مقطع تاریخی؛ تا سال 1350، 1350 الی 1357، 1358 الی 1365 و 1366 الی 1373 گذرانده­اند، به­دست آمده است. تفاوت در ویژگی­های تحصیلی و شغلی در بین کوهورت­های چهارگانه نشان از تفاوت فضای اجتماعی دوران کودکی آنهاست. این امر موجب گردیده است پاسخگویان متعلق به کوهورت­های مختلف، برداشت­های متفاوتی از زمان شکل­گیری خانواده، ارزش فرزند، تعداد فرزند و ترجیح جنسی فرزند داشته باشند. در زمینه شاخص­های ارزش فرزند، نگرش نسل­های قبل از سال 1350 با بعد از 1365 و نسل­های انقلاب با جنگ نزدیک­تر است. درصد موافقت با سقط جنین به­عنوان یکی از راه­های جلوگیری از بارداری و نیز تک فرزندی در نسل­های جدید بیشتر از نسل گذشته ­است. برعکس، درصد موافقت با ترجیح جنسی فرزند و نیز فرزند دلخواه سه و بیشتر در نزد نسل­های جدید کمتر از قدیمی­هاست. در برخی از رفتارهای جمعیتی دیگر، یک هم­گرایی در بین چهار نسل مورد مطالعه ملاحظه می­شود. این نگرش­های جمعیتی زنان در ارتباط با ساختار خانواده، می­تواند در شکل­دهی رفتار جمعیتی فرزند(ان) وی موثر باشد که این موضوع در تحولات خانواده ایرانی یک امر و مسئله مهمی خواهد بود. 

واژه ­های کلیدی: دوران کودکی، نگرش به سن ازدواج، نگرش به باروری، تفاوت­های نسلی، زنان ازدواج کرده 15 الی 50 ساله.

+ نوشته شده در  شنبه هفدهم خرداد 1393ساعت 0:11  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

 منبع: راغفر، حسین و همکاران (1393)، پایداری زندگی زناشویی و آشفتگی های اقتصادی ایران در دهه 1380، مقاله ارایه شده در هفتمین همایش انجمن جمعیت شناسی ایران، 31 اردیبهشت و 1 خردادماه 1393. 

چکیده:

تشکیل خانواده، دوام و فروپاشی آن همواره از مهمترین دل­مشغولی­های مطرح در حوزه علوم اجتماعی، ازجمله جمعيت­شناسي است. در سال­های اخیر، خانواده نیز همانند ساير نهادها تحت تاثیر اختلال اجتماعی و اقتصادی جامعه بوده است. افزایش نسبت طلاق به ازدواج و افزایش نسبت طلاق در پنج سال اول زندگی در ده سال اخير، بیان کننده بروز اختلال در نظم نهاد خانواده در ایران است. مرور مطالعات موجود در رابطه با خانواده و طلاق نشان مي­دهد کمتر به عوامل سطح کلان(اقتصادی) و نيز داده­های سطح کلان در اين زمينه توجه شده است. هدف این مقاله شناخت وضعيت طلاق و دوام خانوداه­هاي ايراني و ارتباط آن با آشفتگی­های  اقتصادی ده ساله اخير است.

جهت سنجش متغیرهای حوزه خانواده از آمارهای ثبتي استفاده شده است. آشفتگي­هاي اقتصادی هم با دو متغیر نرخ فقر و وضعیت بیکاری عملیاتی شده است. نرخ فقر با استفاده از داده های هزینه-درآمد خانوار و وضعیت بیکاری با داده­های سرشماري سنجیده شده است.

یافته­های مطالعه نشان مي­دهد، روند طلاق و شیب افزایشی آن در دهه 1380 همگام با افزایش نرخ فقر در کشور بوده است.  بررسی ميزان بیکاری در دوره مورد مطالعه و ارتباط آن با دوام خانواده و نسبت ازدواج به طلاق، نشان دهنده رابطه معكوس است. باتوجه به يافته­ها این مطالعه نشان می دهد که ، نابسامانی­ها (شوک­ها)ی اقتصادی وضعیتی را ایجاد می­کند که در این وضعیت قدرت تصمیم­گیری و تحليل مساله برای اعضا خانواده­ها مشکل می­شود. ناامني اقتصادي به وجود آمده در ایجاد آنومي­های اجتماعی و خمودگی خانواد­ه­ها نقش تعیین کننده دارد. بنابراين، نابسامانی و شوک­های اقتصادی که نرخ فقر و میزان بیکاری از شواهد آن به شمار می آیند، از عوامل تشديد کننده انحلال خانواده­هاي ايراني در سال­های اخیر است. به این ترتیب می توان انتظار داشت که از طريق تعديل مسایل اقتصادی و کاهش بیکاری،  سطح طلاق در جامعه نیز واکنش معنی­داری در جهت کاهش خواهد داشت. 

كليدواژه­ها: دوام خانواده، طلاق، نسبت ازدواج به طلاق، آشفتگي اقتصادي، نرخ فقر، ميزان بيكاري.

+ نوشته شده در  شنبه هفدهم خرداد 1393ساعت 0:6  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

 منبع: وبلاگ دموگرافی (دکتر حاتم حسینی)

 

جمعیّت‌شناسی: آب و هوا و تغذیه‌ی جهانی

هانری لریدون، گیسلن د مارسیلی

مترجم: دکتر محمّد سیّدمیرزایی

کتاب جمعیّت‌شناسی: آب و هوا و تغذیه‌ی جهانی از جمله 31 اثر برجسته‌ی علمی در حوزه‌ی تحقیقات و تکنولوژی می‌باشد که حدود 12 سال پیش به درخواست وزیر آموزش ملّی فرانسه تألیف و به گنجینه‌ی دانش بشری افزوده شده است و اینک برگردان فارسی آن به همّت استاد محمّد سیّدمیرزایی در اختیار علاقه‌مندان و پژوهشگران فارسی ‌زبان قرار گرفته است. این کتاب در دو بخش و هفت فصل سازماندهی شده و در پیوست آن سناریوهای تعادل میان جمعیّت، تغذیه و آب و هوا و نیز نقد و تفسیر سازمان‌ها و شخصیّت‌های علمی از این گزارش آمده است. ترجمه‌ی فارسی این اثر در 282 صفحه و با پیشگفتاری از دکتر حبیب‌الله زنجانی در سال 1391 توسّط انتشارات مؤسّسه‌ی مطالعات و پژوهش‌های جمعیّتی آسیا و اقیانوسیه چاپ و منتشر شده است.

+ نوشته شده در  سه شنبه سی ام اردیبهشت 1393ساعت 22:38  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: وبلاگ دموگرافی (دکتر حاتم حسینی)

مدل‌سازي تعامل ميان جمعيّت، محيط‌زيست و منابع طبيعي

همانطور كه گفته شد، رابطه‌اي متقابل بين جمعيت، محيط زيست و منابع طبيعي وجود دارد*. داونزو[1] از جمله‌ي محقّقيني است كه به بررسي تأثير ديناميك جمعيت بر محيط زيست پرداخته است. او در اثر خويش با عنوان آثار زيست‌محيطي پويايي جمعيت[2] با رويكردي سيستمي و با درك پيچيدگي روابط ميان جمعيت، محيط زيست و منابع طبيعي، چارچوب مفهومي مك‌كلار[3] و همكاران او (شكل ۱) را جهت توصيف و تبيين تعامل ميان عوامل مذكور به‌كار گرفته و موضوعات زير را در بررسي خود مورد توجه قرار داده است؛


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه شانزدهم اردیبهشت 1393ساعت 19:13  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: وبلاگ دموگرافی (دکتر حاتم حسینی)

مقدمه

افزايش شمار جمعيت جهان، در يك مدت زمان كوتاه، بيانگر آن است كه ميزان‌هاي مرگ‌ومير كودكان به سطح پاييني تنزل يافته است، اميد زندگي افزايش يافته و در مقايسه با هر زمان ديگري از تاريخ بشر، مردم به‌طور متوسط سالم‌تر و از شرايط تغذيه‌اي بهتري برخوردارند. اما نبايد فراموش كرد كه به موازات اين رشد سريع و اخبار خوب و خوشايند ملازم با آن، سرعت تغييرات در محيط زيست جهاني شدت گرفته است. افزايش ميزان آلودگي، استمرار در كاهش منابع و افزايش سطح آب درياها از جمله‌ي اين تغييرات است. اين تغييرات موجب شد كه از نيمه‌ي دوم قرن بيستم به بعد، بار ديگر جامعه‌ي جهاني شاهد نگراني‌هاي مالتوسي باشد و محدوديت منابع طبيعي و امكانات زيستي كره‌ي زمين در كانون توجه انديشمندان حوزه‌هاي مختلف علوم و محافل علمي گوناگون قرار بگيرد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه شانزدهم اردیبهشت 1393ساعت 19:4  توسط Hossein Zarghami  | 

نوشته شده توسط: حسین ضرغامی

کالاها و خدماتی که تولید می‌شوند باید بین مصرف‌کنندگان توزیع گردند که این مصرف‌کنندگان در نهایت خانوارها و افراد می‌باشند. بنابراین، تعداد اعضای جامعه و ترکیب آنها در میزان موفقیت تولیدکنندگان جهت فروش محصولات اهمیت به سزایی دارد. هرگونه تغییری در تعداد و ترکیب جمعیت باید به دقت مورد توجه ارایه کنند‌گان کالاها و خدمات قرار گیرد. 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه هفتم اردیبهشت 1393ساعت 22:24  توسط Hossein Zarghami  | 

نوشته شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: ضرغامی، حسین، 1393، ورزش رزمی جامعه شناسی؛ نگاهی به جامعه شناسی بوردیو، مجله رشد آموزش علوم اجتماعی، دوره شانزدهم، شماره 3، بهار 1393،صص 53-48، تهران: سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش، دفتر انتشارات و تکنولوژی آموزشی. 

جهت دانلود مقاله اینجا را کلیک کنید.

چکیده

پیر بوردیو به عنوان یکی از جامعه‌شناسان بزرگ معاصر، در بین آنان دارای جایگاه ممتازی است. وی کتابها و مقالات متعددی را به رشته تحریر درآورد و مفاهیم جدیدی را در جامعه‌شناسی مطرح ساخت که بیش از پیش جای خود را در بین علوم اجتماعی و به ویژه جامعه‌شناسی باز کرده است. وی با تاثیرپذیری از بسیاری دیگر از اندیشمندان علوم اجتماعی و فلسفه همچون مارکس، سارتر، اشتراوس و ... مفاهیم ماندگاری را در حوزه جامعه‌شناسی مطرح ساخت. مفاهیمی همچون سرمایه اجتماعی، سرمایه نمادین، عادت‌واره ،خشونت نمادین، جامعه‌شناسی بازتابی و ... اکنون بیش از هر جامعه‌شناس دیگری با نام پیر بوردیو گره خوده است. کارهای نظری و تئوریهای وی برخلاف بسیاری دیگر از جامعه‌شناسان مبتنی بر روشهای تجربی و تحقیقی است. مفاهیم جامعه‌شناختی او با یکدیگر ارتباط نزدیکی دارند و شناخت آنها مستلزم آشنایی با همه مفاهیم است. در بررسی حاضر، ابتدا نظری به زندگینامه بوردیو به عنوان یک اندیشمند اجتماعی خواهیم داشت. سپس برخی از مفاهیم پرکاربرد او را بیشتر مورد تامل قرار خواهیم داد.

واژگان کلیدی: عادت‌واره، سرمایه اجتماعی و فرهنگی، سرمایه نمادین، خشونت نمادین، بازاندیشی.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه سی و یکم فروردین 1393ساعت 23:14  توسط Hossein Zarghami  | 

نوشته شده توسط: حسین ضرغامی

چکیده

تغییراتی که در وضعیت زناشویی افراد یک جامعه به وجود می‌‌آید را می‌توان یکی از جنبه‌های مهم تغییرات خانواده به شمار آورد. سرعت تغییرات به خوبی گویای تحولات سریع خانواده در هر جامعه‌ای می‌باشد. بر این اساس، در این مقاله، تحولات وضعیت نکاحی کشور براساس داده‌‌های دو سرشماری 1385 و 1390 مورد توجه قرار گرفته است. از جهت آنکه تفاوت‌ها به شکل بهتری ارایه شود تغییرات را در گروه‌های سنی و به تفکیک جنسیت در مناطق شهری و روستایی مد نظر قرار داده‌ایم. بررسی‌ها نشان می‌دهد که به رغم دوره بسیار کوتاه 5 ساله مورد مطالعه، تحولات اما کاملا محسوس و قابل توجه می‌باشد. سهم زنان در مقایسه با مردان از نسبت بیوه‌گی و طلاق بسیار بیشتر بوده و زنان در تمام سنین بیش از 5 برابر مردان، بیوه هستند. در مورد طلاق هم در بیشتر سنین زنان دو برابر مردان مطلقه هستند. تنها در سنین زیر 20 ساله می‌باشد که مردان بیش از زنان در وضعیت بدون همسر بر اثر طلاق قرار دارند. در مقایسه بین دو سرشماری، وضعیت بیوه‌گی چندان تغییری نکرده اما درصد مطلقه‌ها برای هر دو جنس به ویژه زنان، هم در مناطق شهری و هم مناطق روستایی رشد چشمگیری یافته است. در همین مدت، درصد تجرد (هرگز ازدواج‌نکرده‌ها) زنان در سنین بالای 30 سالگی رشد شتابانی داشته که یکی از نتایج آن افزایش قابل ملاحظه تجرد قطعی زنان به ویژه در مناطق روستایی بوده است. علت این امر، پدیده مضیقه ازدواجی می‌باشد که به واسطه مهاجرت جوانان پسر، در مناطق روستایی از شدت بیشتری برخوردار گشته است. میانگین سن ازدواج هم به عنوان یک شاخص مهم وضعیت نکاحی، اندکی افزایش را تجربه کرده است.

واژگان کلیدی: وضعیت زناشویی، تاهل، تجرد قطعی، مضیقه ازدواجی، میانگین سن در اولین ازدواج.

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و ششم فروردین 1393ساعت 15:44  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: سایت جام جم آنلاین، شنبه 14 مرداد 1391 

جام جم آنلاين: دکتر محمد میرزایی، موی خود را در جمعیت‌شناسی ایران سپید کرده است.
گفتاری در باب جمعیت‌شناسی کاربردی، جمعیت، توسعه و بهداشت باروری و جمعیت و توسعه با تاکید بر ایران از جمله کتاب‌های وی است که برخی از آنها به چاپ شانزدهم نیز رسیده است. میرزایی هم‌اکنون ریاست انجمن جمعیت‌شناسی ایران را به‌عهده داشته و در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران نیز به تحقیق و تدریس مشغول است. وی در برابر گفتمان جدیدی که در زمینه تجدیدنظر در سیاست‌های جمعیتی کشور آغاز شده، معتقد است جمعیت ایران روبه سالخوردگی می‌رود و تعداد فرزندان نیز رو به کاهش است. با این حال وی می‌گوید باید از افراط و تفریط در مباحث مربوط به کاهش یا افزایش جمعیت پرهیز و تلاش کرد کشور در مساله جمعیت به تعادل برسد.

ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه بیست و سوم اسفند 1392ساعت 19:48  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: دنیای اقتصاد، شماره‌ی 3129، 16/11/1392

در بستر تغییرات جمعیّتی مرحله‌ای از تحوّلات جمعیّتي در کشور از سال 1385 آغاز شده است که به قول جمعیّت‌شناسان «پنجره‌ی جمعیّتي» و «هدیه‌ی جمعیّتی» ناميده مي‌شود. این وضعیّت که از آن به‌عنوان دوران طلایی جمعیّت نیز نام برده می‌شود تا سال 1430 طول می‌کشد. در این دوران نسبت جمعیّت در سنين فعّالیت افزایش یافته و به حدّاکثر خود یعنی بالای 70 درصد ميرسد. در حال حاضر، در کشور 71 درصد جمعیّت در سنین فعّالیت 64-15 سال قرار دارد. مکانیزم‌های ترکیبی و رفتاری پنجره‌ی جمعیّتی نظیر افزایش عرضه‌ی نیروی کار، افزایش مشارکت زنان، کاهش نسبت‌های وابستگی (بار تکفل)، تعامل تغییرات ساختار سنّی جمعیّت با چرخه‌ی زندگی اقتصادی تولید و مصرف، افزایش قدرت پس‌اندازها و سرمایه‌گذاری، بهبود و توسعه‌ی سرمایه‌ی انسانی، افزایش کیفیّت جمعیّت و ...، فرصت طلایی و پتانسیل‌های زیادی برای اثرگذاری مثبت بر رشد و توسعه‌ی اقتصادی فراهم می‌کندالبتّه، اين وضعیّت به‌طور اتوماتيک عمل نمي‌کند و بهره‌برداري از آن نيازمند بسترهای مناسب اقتصادي، اجتماعي، سياستي و نهادي است. دو تجربه‌ی متفاوت معجزه‌ی اقتصادی آسیای جنوب شرقی و فاجعه‌ی اقتصادی آمریکای لاتین دال بر این وضعیّت است که این دوره به شدّت نیازمند سیاست‌گذاری و فراهم کردن شرایط مناسب است. به‌طور کلّی، فرصت‌ها و چالش‌هاي جمعیّتی پيش‌روی در کشور بیش‌تر به این وضعیّت برمی‌گردد که اگر روندهاي جديد تغییرات ساختار سنّي جمعیّت و پنجره‌ی جمعیّتی کشور به درستي مديريّت شود و سياستهاي مناسب و مؤثّر اتّخاذ شود، ميتوان زمينه‌ی بهره‌برداري از پنجره‌ی جمعیّتي فرصت را فراهم آورد و ابعاد مختلف توسعه‌اي را بهبود بخشید. امّا در مقابل، اگر بد و ضعيف مديريّت شود نه‌تنها اين فرصت از دست خواهد رفت، بلکه با روي ديگر سکّه يعني تهديدها، چالشها و مسائل آن روبه‌رو خواهیم شد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه بیست و ششم بهمن 1392ساعت 12:15  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع:  روزنامه دنیای اقتصاد، شماره‌ی 3129، تاریخ چاپ: 1392/11/16

دکتر محمّد میرزایی استاد تمام گروه جمعیّت‌شناسی دانشگاه تهران، لیسانس علوم اجتماعی و فوق لیسانس جامعه شناسی خود را در دانشگاه تهران گرفت. وی پس از تجربه‌ی یکساله‌ی مربّی‌گری در دانشگاه تهران، بورس دانشگاه پنسیلوانیای آمریکا را برای مقطع ارشد و دکترا دریافت کرد. پس از پایان تحصیلات، یک سال را در بخش تحقیقات جمعیّتی سازمان ملل در نیویورک کار کرد و بعد از آن به وطن بازگشت و تاکنون خدمات متعدّدی را به این مرزوبوم ارائه کرده است. در زیر مصاحبه‌ای را که از طرف «دنیای اقتصاد» با این استاد جمعیّت‌شناسی انجام شده است می‌خوانید.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه بیست و ششم بهمن 1392ساعت 12:6  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: روزنامه‌ی شرق، شماره‌ی 1946، 16 بهمن 1392

آمارهای رسمی نشان می‌دهد که به‌طور متوسّط در هر ساعت 162 نفر در کشور به دنیا می‌آیند و در سال 91 تعداد یک‌ میلیون‌ و 421 هزار و 89 ولادت ثبت شده است. با این‌حال، افزایش جمعیّت به دغدغه اصلی سیاستگذاران تبدیل شده تا آن‌جا که طرحی با عنوان «جمعیّت و تعالی خانواده» در کمیسیون‌های مختلف مجلس در حال بررسی است که تلاش دارد تا با اتّخاذ سیاست‌های تشویقی و حتّی تنبیهی ( از جمله محدودکردن دسترسی زنان به اشتغال، حذف تمامی خدمات پیشگیری از بارداری و سخت‌ترکردن پروسه‌ی طلاق) جمعیّت کشور را افزایش دهد. اظهارات ضد و نقیض مطرح‌شده در مورد جمعیّت ایران، آمارهایی که گویای افزایش جمعیّت است، برنامه‌هایی که خبر از نادیده‌گرفتن شرایط اجتماعی و اقتصادی جامعه دارد و چندین و چند سؤال دیگر باعث شد تا برای کسب اطّلاعات دقیق به سراغ دکتر حسین محمودیان، دانشیار گروه جمعیّت‌شناسی دانشکده‌ی علوم‌ اجتماعی دانشگاه تهران برویم.  گفت‌وگوی ما با دکتر محمودیان را با هم می‌خوانیم.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه بیست و ششم بهمن 1392ساعت 12:2  توسط Hossein Zarghami  | 

تهیه شده توسط: حسین ضرغامی

منبع: سایت تابناک، تاریخ انتشار: ۰۸ بهمن ۱۳۹۲


مدیرکل دفتر سلامت خانواده و جمعیت وزارت بهداشت از وقوع ۲۵۰ هزار سقط جنین در سال خبر داد و گفت: سالانه حدود 100 هزار نوزاد مرده به دنیا می آید. در شهر یزد 14 درصد بارداریها به سقط منجر می شود و در هر شبانه روز یک زن باردار می میرد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  پنجشنبه دهم بهمن 1392ساعت 19:2  توسط Hossein Zarghami  | 

مطالب قدیمی‌تر